Orson Welles

George Orson Welles (6 Mayıs 1915 - 10 Ekim 1985), sinema, tiyatro, televizyon ve radyo alanlarında aktif olarak çalışmış Amerikalı bir film yönetmeni, oyuncu, tiyatro yönetmeni, senarist ve yapımcıdır. Yenilikçi dramatik yapımlarının yanı sıra kendine has sesi ve kişiliğiyle de tanınan Welles, özellikle Hollywood ile yaşadığı bilinir ve tartışmalı ilişkiye rağmen, erken dönemdeki etkileyici ve çığır açan çalışmalarıyla yirminci yüzyılın en becerikli dramatik sanatçılarından biri olarak kabul edilir. Kendine has yönetim tarzı; katmanlı ve doğrusal olmayan anlatı biçimlerini, chiaroscuro gibi yenilikçi ışık kullanımını, benzersiz kamera açılarından yararlanmayı, radyo yayıncılığından ödünç alınan ses tekniklerini, alan derinliği çekimlerini ve uzun sekansları barındırıyordu. Welles'in sinemadaki uzun kariyeri, stüdyolardan gelen baskılara karşı sanatsal kontrolü elinde tutma mücadelesiyle de bilinir. Filmlerinin birçoğu ağır kurgu işlemlerine tabi tutulmuş, bazıları ise vizyona dahi girememiştir. Önemli bir yaratıcı güç ve "nihai auteur" olarak övülmüştür.

Yirmili yaşlarının başında, Macbeth'in yenilikçi bir uyarlaması ve The Cradle Will Rock dahil olmak üzere ses getiren birçok tiyatro oyununu yöneten Welles, H. G. Wells'in Dünyalar Savaşı adlı romanından uyarlanan ve 1938 yılında Mercury Theatre on the Air radyo tiyatrosu antolojisi için hazırlanan radyo uyarlamasının yönetmenliğini ve anlatıcılığını üstlenerek ulusal ve uluslararası alanda ün kazandı. Dinleyicilerin düny dışı varlıkların istila girişiminde bulunduğunu zannetmesi üzerine geniş çaplı bir panik yarattığı bildirilmiştir. Her ne kadar bu panik haberleri büyük ölçüde yanlış ve abartılı olsa da, Welles'in bir gecede üne kavuşmasını sağlamıştır.

RKO stüdyosuyla çektiği ve aynı zamanda başrolünde Charles Foster Kane karakterine hayat verdiği ilk filmi Yurttaş Kane (1941), sık sık şimdiye kadar yapılmış en iyi film olarak değerlendirilir. Muhteşem Ambersonlar (1942), Şanghaylı Kadın (1947), Palyaço (1958), Gece Yarısı Çanları (1965) ve Sahte (1974) dahil olmak üzere diğer birçok filmi de yaygın olarak birer başyapıt kabul edilmektedir.

2002 yılında, Britanya Film Enstitüsü'nün yönetmenler ve eleştirmenler arasında yaptığı iki ayrı anket sonucunda tüm zamanların en iyi film yönetmeni seçilmiş; eleştirel uzlaşılar, en iyiler listeleri ve tarihsel retrospektifler üzerine yapılan geniş kapsamlı araştırmalar sonucunda ise tüm zamanların en çok övgü alan yönetmeni ilan edilmiştir. Andrew Sarris, sinema eleştirisi alanındaki etkili kitabı The American Cinema: Directors and Directions 1929–1968 adlı eserinde onu ABD'de çalışmış en büyük 14 film yönetmeninin yer aldığı "panteon"a dahil etmiştir. Bariton sesiyle tanınan Welles aynı zamanda son derece saygın bir oyuncuydu ve AFI'nin tüm zamanların en büyük Amerikan film oyuncularını sıraladığı "100 Yıl... 100 Yıldız" listesinde 16 numarada yer aldı. Aynı zamanda kutlanan bir Shakespeare tiyatro oyuncusu ve yetenekli bir sihirbaz olan sanatçı, savaş yıllarında çeşitli birlik gösterilerinde sahne almıştır.